نگاهی به فیلم هیچ ساخته عبدالرضا کاهانی

کارگردان :عبدالرضا کاهانی

تهيه‌کنندگان:سلیمان عليمحمد و کاهانی

نويسندگان فيلمنامه: کاهانی و حسين مهکام

طراح صحنه‌و لباس: عبدالرضا کاهانی

مدير فيلمبرداری: مسعود سلامي

صدابردار: جهانگير ميرشکاری

طراح گريم: نويد فرح مرزی

مدير توليد: طهورا ابوالقاسمی

برنامه‌ريز: مهران احمدی

دستياران کارگردان: دانش اقباشاوی و مجيد دربهشتی

عکاس: سينا خاکساری

سرمايه‌گذار: سليمان علی محمد

بازیگران : مهدی هاشمی(نادر سیاه دره) ،پانته‌آبهرام(محترم)، مهران احمدی(بیک)، احمد مهران‌فر (عادل)، نگار جواهريان(لیلا) ،مرضيه برومند(عمه)، باران کوثري(یکتا)، صابر ابر(نیما)، پوريا ايماني، عليرضا سليمي، احسان بيستون، عليرضا استادی، علي‌اصغر کردبچه، فرخنده فرمانی ‌زاده، مجيد صفري، امير سفيری، محمد جواهری، رضا نادری و نيره فراهانی و…

«هیچ» آخرین ساخته عبدالرضا کاهانی فیلمی تفکر برانگیز و قابل تامل درباره جامعه فرو دست اجتماع ایران امروز است. وجه مشترک تمام فیلمهای کاهانی در آمیختن یک دیدگاه عوام گرایانه (پوپولیستی) با دیدگاهی انسانگرایانه (اومانیستی) است که  ترکیبی  کاملا نادر است.«عبدالرضا کاهانی»از فیلمسازان نسل تازه ایاست که در چند سال گذشته،  آثارشان همیشه سنت شکن بوده، و مانند یک هنرمند اصیل مدرن، همه اصول فیلم سازی و اساسا هنر را زیر سئوال برده و تعریف دوباره ای ارائه کرده است ،  فیلم های او در عین سادگی بسیارفلسفی هستند، و در باره هنر فیلم سازی و مفهوم ارتباط هنرمندان با مردم سخنان تازه ای را بروی پرده سینما آورده است،  به همین خاطر هم بعضی ها او را کارگردان بسیار پیچیده ای می دانندوهمانطور که در فیلم هیچ شاهد هستیم ترکیب هائی که آفریده به قدری عاطفی وچشم نواز هستند که تمام فلسفه معترض اجتماعی اورا کاملا می توان به چشم دید  و از ظرافت و زیبائی کارفیلم ساز که در عین حال، لایه های متعددی چه از فرم  و محتوا را کنار هم گذاشته، بلکه لایه های متعددی از فکر و عاطفه و عقل و احساس را هم در آنها می توانید پیدا کنید .

در فیلم «هیچ» کاهانی با خلق یک شخصیت کاملا متفاوت را(نادر سیاه دره  با بازی مهدی هاشمی) خلق کرده و از قضای روزگار او وارد خانواده ای پرجمعیت می شود و مادر خانواده را به همسری برمی گزیند .او دائما مشغول به خوردن است و نهایتا از کار بی کار می شود و چون در خانواده ای جای دارد که مشخصا زیر خط فقر زندگی می کنند نهایتا جمع تصمیم می گیرد این پدر تحمیلی را حذف کند .اما بعد از مدتی متوجه می شوند  بدن  این پدر زیادی کلیه اضافی تولید می کند و می تواند سرمایه خوبی برای تامین خواسته های مالی آنان باشد .در نهایت به صورت کاملا جبری فقط برای بهره برداری مالی از او به خانواده باز می گردد اما اتفاقات تراژیکی در بستر این خانواده فقیر در حال رخ دادن است و .........

  محوراصلی فیلم کاهانی متکی بر شخصیت پردازی های متعددی است که برای جامعه ایرانی کاملا قابل لمس است .و همه داشته های فیلم از این شخصیت پردازی عمیق کاهانی ناشی می شود .بخش هایی از فیلم که روابط خانوادگی در بستر جامعه ی فرو دست مورد بررسی قرار می گیرد بخش درخشان و قابل ملاحظه ای است و شخصیت  پردازی های عمیق دلیل کاملا کافی و قانع کننده ای برای دیدن این فیلم .

 تفاوت های عمده فیلم هیچ با فیلم «بیست» ( ساخته قبلی کاهانی)  برجستگیهای فرمی و محتوایی خاص و کاملا آشکار  این اثر است ،ضمن اینکه کاهانی موفق شده ریتم خوبی به فیلمش دهد و تفاوت لحنی فیلم هیچ با ساخته قبلی کاهانی همین لحنی است که سبب گیرایی فیلم و افزایش جذابیت بصری فیلم وی شده است. کاهانی در فیلم هیچ نشان داد که با دیدگاههای عوام گرایه جامعه پایین دستی به صورتی کاملا ریشه دار آشناست و می تواند از این حیث آخرین ساخته اش را بررسی نوعی روانکاوی در اجتماع پایین تر کاهانی دانست .

اما یکی برجستگیهای فوق العاده کار کاهانی ایجاد بستری برای تقابل های فردی در اساس نوع  زندگی بشری است .ساعتهای  کنکاش طولانی در دل خانه ای که چندین خانواده در آن سکنی گزیده اند و  عمق این کند و کاو، بدگوئی های ، نجواها ، برخورد شخصیت های عجیب و خودخواهی همه آنها دررابطه با خودشان کاملا سبب حرکت قصه می شود، در واقع تامل اجتماعی کاهانی لزوما در این بستر اجتماعی سبب جریان روند سیال فیلم می شود.  رقابت وتلاش بازیگران نیز در نوع خود بسیار جالب است که تمام بازیگران فیلم «هیچ» می خواهند بیشتر ازدیگری جلوه کنند. اما این رقابت در نهایت هارمونی دقیقی میان بازی بازیگران ایجاد می کند . «هیچ » درباره عدم توازنی هست که می توان آنرا  کاملابه اجتماع امروز نیز بسط داد .این فیلم درباره شکوفایی طبقه زیر دست ساکن شهر تهران است که از جنبه های مختلف مورد بررسی قرار می گیرند .در این فیلم گاهی تصاویر  نشان داده ازجامعه امروز از پرده سینما جلوتر می رود در واقع این فیلم ستایشی ازاست تصویری که به عینه در تمام لایه های زیرین اجتماع امروز وجود دارد و در واقع ستایشی است از بلندپروازی ناشیانه طبقه مذکور.

 بینش عمیقی در باره عشق و خانواده که در دنیای واقعی کاملا    ملموس است . انتظار آدم از فیلمی که نامش «هیچ» است فراتر از همه چیز است ، آدمهای هیچ از هوش معقولی برخوردارند و فیلم در سطح غیرمعقولی تیزهوش است، و شعور بالا، به اضافه بذله گوئی های اصیل، تنها امتیازهای این فیلم نیستند، هر چند که همین مقدارنیز هم در سینمای ایران کمیاب است . جذابیت این فیلم در این است که آدمهایش، ضمن هوشمندی و بذله گوئی، آدمهائی هستند زخم خورده از نظر عاطفی، عصبانی، دلتنگ و در آرزوی عشق، و احمق، از نظر عاطفی؛ و در کل، شخصیت های خیلی گیرا برای تماشاگر.

 کارگردان این فیلم گویا از نظاره زندگی درس گرفته  و تلاش می کند از صحنه سازی های پرتنش پرهیز کند، و برای همین ستایش شده...   امتیاز عمده فیلم   در این است که دنبال افشاگریهای عظیم راجع به شخصیت ها نرفته اند و به بینش های ساده و کوچک ولی عمیق در باره رفتار آدمها، بسنده کرده است.

شخصیت نادر سیاه دره در فیلم «هیچ» نیز در سنی است که آدمی رابه  یاد باخت های زندگی می اندازد، وامیدهای از دست رفته، شاید برای اینکه در این سن ها، فرصت برنده شدن در زندگی و عشق کمتر می شود، و به خاطر فرصت های اندک در باقیمانده عمر، نومیدی انسان بیشتر می شود، که شاید فلسفه  نادر سیاه دره  دراین فیلم همین باشد. چون به همه غر نمی زند و از همه چیز راضی است،  ، از اینکه همسر غیر متعارف   برمی گزیند ، از اینکه غذا زیاد می خورد، و از اینکه از خانه بیرونش می اندازند، چون خوراکش فراتر از درآمدهای خانواده است . و شاید بتوان   اینگونه تعبیر کرد  امروز   نیازهای جامعه از هر بعد چه فرهنگی ،اقتصادی ،اجتماعی فراتر از امکانات موجود است  و همیشه ناکام در تمام عرصه های اجتماعی فرهنگی است که به نوعی از جامعه بیرون انداخته می شود بدین ترتیب جامعه فرودتس امروز در عرصه های مختلف همچون محترم دچار لکنت می شود و یا از خانه بیرونش می اندازند خلاصه ناکام و بخت برگشته است تا اینکه اقبالی شگفت انگیز نصیبش می شود .  

«کاهانی» استاد دیالوگ و سناریوی های پخته است آنهم از جرقه های بده بستان های هوشمند کلامی . اما بدون تعارف باید گفت نوع دیالوگ نویسی کاهانی به قدری به نوع و ساختار گویش این طبقه نزدیک است که باور پذیری خاصی از نقشهای مختلف در ذهن تماشاگر ایجاد می کند .